Prof. zw. dr hab. Helena Brodowska Powrót do strony głwnej



Wydarzenia z życia Oddziału i PTH
Treść statutu Polskiego Towarzystwa Historycznego
Informacje o aktualnych władzach Oddziału
Historia Oddziału Łódzkiego PTH
Sprawozdanie z działalności OŁ PTH za lata 2000-2003
Biogramy Członków Honorowych PTH z Łodzi
Wzór deklaracji członkowskiej Oddziału Łódzkiego PTH
Informacje o odczytach historycznych i zebraniach
Informacje o olimpiadach i konkursach organizowanych przez PTH
Informacje o publikacjach Oddziału Łódzkiego PTH
Informacje dotyczące Rocznika Łódzkiego
Artykuły i materiały dla studentów i nauczycieli związane z dydaktyką historii
Koła terenowe działające w ramach Oddziału Łódzkiego PTH
Galeria zdjęć dokumentujących działalność OŁ PTH
Adresy wybranych stron internetowych przydatnych historykom
Kontakt z Zarządem Oddziału Łódzkiego PTH

Rocznik Łódzki
Tom L, 2003
Maria Kostrzewska


       HELENA BRODOWSKA-KUBICZ (1914-2003).
W dniu 6 marca 2003 r. zmarła prof. dr Helena Brodowska-Kubicz, emerytowany pracownik naukowy Uniwersytetu Łódzkiego, historyk wsi polskiej, długoletni członek Polskiego Towarzystwa Historycznego wyróżniona w 1985 r. tytułem honorowego członka tej organizacji. Kilkakrotnie była wybierana do Zarządu Oddziału Łódzkiego PTH, od 1969 r.
przez cztery kadencje uczestniczyła w pracach Zarządu Głównego. Wybierana na delegata, wielokrotnie brała udział w Zjazdach Powszechnych, wygłaszając referaty i biorąc udział w dyskusjach. Helena Brodowska-Kubicz urodziła się w powiecie chełmskim na Lubelszczyźnie w niezamożnej rodzinie chłopskiej. Po ukończeniu czteroklasowej szkoły w Garbatówce oraz klasy piątej i szóstej w Cycowie, kontynuowała naukę w Seminarium Nauczycielskim w Chełmie. Ze względu na trudności finansowe, przez pięć lat mieszka wraz z bratem Wacławem, zawodowym wojskowym, na terenie koszar. Dzieliła z nim i przybyłą do pomocy matką, jednoizbowe mieszkanie, codziennie przemierzając koszary wojskowe, nim po długiej marszrucie docierała do szkoły. Po jej ukończeniu podjęła pracę w Szkole Przysposobienia Gospodyń Wiejskich w Krasieninie koło Lublina, gdzie nauczała tzw. przedmiotów ogólnych. Po latach wspominała, iż szkoła ta kształcąca dziewczęta wiejskie i przygotowująca je do roli "przodownic" w procesie modernizacji wsi, stała się dla przyszłej Pani Profesor "pierwszym uniwersytetem" - rozszerzającym horyzonty wiedzy o społeczeństwie i sprawach wsi. Dążąc do realizacji marzeń o dalszym kształceniu się, w 1937 r. rozpoczęła studia w Wolnej Wszechnicy Polskiej w Warszawie. Towarzyszące edukacji trudności finansowe spowodowały, iż studia łączyła z pracą zarobkową. Zamieszkała w Domu Akademickim, gdzie w ramach pomocy udzielanej niezamożnym chorym studentom, otrzymywała bezpłatne dożywianie(. Korzystała z niego ze względu na wykrytą gruźlicę płuc. Zmagania z chorobą, nauka i praca w świetlicy w Domu Boduena przeznaczonym dla matek z nieślubnymi dziećmi pochłaniały wiele czasu i wymagały hartu oraz samozaparcia. Kobiety korzystające ze świetlicy wywodziły się z marginesu społecznego, praca z nimi nie była łatwa. To wówczas Helena Brodowska poznała stosunek biednych, zaniedbanych kobiet do pań "z towarzystwa", które w ramach działalności charytatywnej wizytowały świetlicę. Zdobyła tu doświadczenie, iż filantropia nie była dobrze odbierana, a często wywoływała niechęć i pogłębiała uczucie poniżenia. W Wolnej Wszechnicy Polskiej, Profesor H. Brodowska studiowała pod kierunkiem prof. Heleny Radlińskiej - znanej działaczki oświatowo-społecznej. Pod jej kierunkiem w 1939 r. napisała tzw. pracę półdyplomową pt. "Jadwiga Dziubińska jako twórczyni ludowych szkół rolniczych w Polsce". Praca dobrze oceniona, została przyjęta do druku w Instytucie Kultury Wsi. Wybuch II wojny światowej uniemożliwił jej opublikowanie, a wszystkie egzemplarze pracy uległy zniszczeniu. Wojna i okupacja zmusiły Helenę Brodowską do przerwania studiów. Włączyła się do pracy konspiracyjnej. Po nawiązaniu kontaktu z tajną organizacją wojskową, trafiła do Chłopskiej Organizacji Wolności "Racławice". Wyjechała na Lubelszczyznę, gdzie w latach 1940-1942 działała na rzecz integracji ruchu młodzieży wiejskiej, weszła w skład tzw. wojewódzkiej "trójki" Stronnictwa Ludowego "Roch", działała w Batalionach Chłopskich. Zaangażowana w organizację tajnej oświaty, ratowanie polskich książek, kolportaż nielegalnej literatury, została zdekonspirowana i musiała uciekać do Warszawy. Przybyła tam jesienią 1941 r. Na przełomie 1941/1942 roku zajęła się w Warszawie organizacją tajnych kompletów Wolnej Wszechnicy Polskiej, kontynuując równocześnie studia przerwane wojną. Zaangażowała się w kolportaż tajnej "bibuły" i organizacją łączności w szeregach Batalionów Chłopskich. W 1943 r. została powołana na szefa łączności i kolportażu BCh. Wiele miejsca w działalności okupacyjnej Pani Profesor zajmowała opieka i ratowanie życia zagrożonych polskich intelektualistów oraz poddawanych eksterminacji Żydów. Udzielała im schronienia, zdobywała fałszywe dowody tożsamości, wywoziła na wieś do zaprzyjaźnionych rodzin chłopskich. W uznaniu Jej zasług w 1991 r. otrzymała decyzją Rady d. s. Sprawiedliwych Wśród Narodów Świata przy Instytucie Pamięci Narodowej "Yad Cashem" medal "Sprawiedliwy wśród Narodów Świata". Po wybuchu Powstania Warszawskiego, przeprawiła się przez Wisłę i we wrześniu 1944 r. dotarła do Lublina. Na Lubelszczyźnie w latach 1944-1945 zorganizowała i prowadziła szkołę spółdzielczą w Świerszczowie. Po zakończeniu wojny w 1946 r. ukończyła w nowo powstałym Uniwersytecie Łódzkim, studia z zakresu pedagogiki społecznej. Współpracując z prof. H. Radlińską, rozpoczęła pracę naukową w Katedrze Pedagogiki Społecznej. W tym też czasie pracowała w kilku innych wyższych uczelniach w Łodzi: w Państwowej Wyższej Szkole Pedagogicznej, w Wyższej Szkole Gospodarstwa Wiejskiego, Wyższej Szkole Ekonomicznej. W 1949 r. obroniła pracę doktorską pt. Towarzystwo Rolnicze Hrubieszowskie, której promotorem była prof. H. Radlińska. W latach 1950-1954 pełniła funkcję dziekana w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Łodzi. W okresie 1949-1950 odbyła staż naukowy w ZSRR. Od 1954 r. pracowała w Instytucie Historii UŁ. W 1956 r. opublikowała na podstawie dysertacji doktorskiej monografię pt. Towarzystwo Rolnicze Hrubieszowskie. W tym samym roku uzyskała stopień docenta. W 1968 r. mianowana została profesorem nadzwyczajnym, a w 1979 r. - profesorem zwyczajnym. Od 1958 r. kierowała Zakładem Najnowszej Historii Polski, następnie Zakładem Historii Wsi i Ruchu Ludowego (1962-1972). Od 1974 r., kierowała pracami nowo zorganizowanego Interdyscyplinarnego Zespołu Naukowo-Badawczego Struktur i Przemian Społecznych Wsi Polskiej XIX-XX w. W 1984 r. odeszła na emeryturę i jeszcze przez kilka lat kierowała Zespołem. Profesor H. Brodowska brała udział w licznych krajowych i międzynarodowych konferencjach naukowych. Aktywnie uczestniczyła w pracach stowarzyszeń i organizacji m. in. Łódzkim Towarzystwie Naukowym (w 1994 r. staraniem Towarzystwa ukazał się zeszyt poświęcony Jej działalności w serii "Sylwetki Łódzkich Uczonych"), Towarzystwie Uniwersytetów Ludowych, Okręgowej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Łodzi, Towarzystwie Wolnej Wszechnicy Polskiej. Profesor była członkiem Komitetu Nauk Historycznych Polskiej Akademii Nauk, w ramach którego od 1969 r. brała udział w Komisji Koordynacji Badań nad Dziejami Wsi, a od 1970 r. w Komisji Struktur i Ruchów Społecznych. Za osiągnięcia naukowe, dydaktyczne, organizacyjne uhonorowana została wieloma odznaczeniami m. in. Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Orderem Krzyża Grunwaldu III klasy. Otrzymała także Medal Komisji Edukacji Narodowej. Pod Jej kierunkiem powstało ponad 150 prac magisterskich i 3 doktoraty. Dorobek Pani Profesor to ponad 130 publikacji (w tym 4 monografie) oraz pierwszy podręcznik Historii Polski II polowy XIX w. dla studentów (2 wydania). W 1994 r. wydała wspomnienia zatytułowane Z chłopskiej łąki. Wspomniany wyżej dorobek badawczy to przede wszystkim publikacje dotyczące dziejów chłopów i wsi polskiej okresu XIX-XX w., głównie na obszarze zaboru rosyjskiego. Jednym z najpoważniejszych osiągnięć jest praca Ruch chłopski po uwłaszczeniu w Królestwie Polskim 1864-1904 (wyd. 1966). Kolejna znacząca monografia to Chłopi o sobie i Polsce. Rozwój świadomości społeczno-narodowej (dwa wydania 1984, 2002). Do prac o charakterze syntetycznym należy opublikowana w zbiorowym wydaniu II tomu Historii chłopów polskich - Historia społeczno-gospodarcza chłopów polskich w zaborze rosyjskim (wyd. 1972). Osiągnięciem Pani Profesor były oryginalne koncepcje badania świadomości społecznej i narodowej chłopów polskich oraz pionierskie studia nad gminami podmiejskimi. Z Jej inspiracji, w wyniku zespołowych badań interdyscyplinarnych powstała obszerna synteza Gmina wiejska i jej samorząd (wyd. 1989), której została redaktorem. Praca ta stanowiła pierwsze w polskiej historiografii opracowanie dziejów wiejskiego samorządu gminnego na przestrzeni 200 lat. Pod redakcją Pani Profesor powstały także prace zbiorowe będące pokłosiem konferencji naukowych: Tradycja i nowoczesność wsi kapitalistycznej w przemysłowych regionach Polski środkowej (wyd. 1979), Kształtowanie świadomości klasowej i narodowej chłopów w okresie zborów (wyd. 1992). Wspomniane publikacje oraz liczne rozprawy i artykuły dotyczące dziejów stowarzyszeń i organizacji, oświaty ludowej, przemian społecznych i ekonomicznych zachodzących na wsi polskiej w XIX i XX w. zapewniły Jej trwałą obecność i autorytet w historiografii polskiej. Potwierdzeniem zasług Profesor Heleny Brodowskiej-Kubicz dla polskiej nauki, była pierwsza w dziejach Uniwersytetu Łódzkiego, ceremonia odnowienia doktoratów, która odbyła się w 55 rocznicę powstania Uczelni, w maju 2000 roku. Wraz z pięcioma uhonorowanymi naukowcami - reprezentantami różnych dyscyplin naukowych, którzy uzyskali doktoraty w UŁ przed 50 laty. Profesor z rąk Rektora i Dziekana Wydziału Filozoficzno-Historycznego otrzymała dyplom potwierdzający dotrzymanie przez Nią przysięgi promocyjnej i wysłuchała laudacji wygłoszonej przez promotora prof. dra hab. W. Pusia. Po zakończeniu uroczystości Pani Profesor nie kryjąc wzruszenia podkreślała, że wyróżnienie to jest dla Niej potwierdzeniem, iż "nie zmarnowała życia". Dodajmy, życia pracowitego i nie łatwego, jakie przypadło w udziale pokoleniu, którego reprezentantem była Profesor Helena Brodowska-Kubicz.

( powrót do: "członkowie honorowi" )




| Aktualności | Statut PTH | Władze OŁ PTH | Historia OŁ PTH | Sprawozdanie | Członkowie Honorowi | Deklaracja | Odczyty | Olimpiady Historyczne | Oferta Wydawnicza | Rocznik Łódzki | Dydaktyka historii | Koła terenowe | Galeria | Linki | Kontakt |